Celijakija

Osnovna karakteristika celijakije je neodgovarajući imuni odgovor. Celijakija je autoimuna bolest prilikom koje dolazi do nepovoljne reakcije na gluten, protein koji se nalazi u žitaricama poput ječma, pšenice i raži. Osnovna reakcija organizma na ove materije su upala tankog creva i oštećenja na resicama kojima je obložena unutrašnjost creva.

zdravlje digestivnog trakta

Resice su sitni nabori tkiva kojima se povećava površina creva, pa se na taj način omogućava apsorpcija minerala, hranljivih materija, vitamina, elektrolita i tečnosti u organizmu. Osobe koje su osetljive na gluten imaju izraženu reakciju koja se ispoljava kroz netoleranciju sastojaka crevnih resica i proizvodnju antitela. Reakcija će se ponavljati dokle god je osoba izložena ovoj vrsti proteina. Ukoliko su resice oštećene ili uništene, hrana se mnogo manje apsorbuje i razvijaju se simptomi loše apsorpcije i neuhranjenosti.

Kako pokazuju istraživanja najčešće je celijakijom pogođeno stanovništvo Evrope. Najviše su pogođena deca i odrasli između 30 i 40 godina starosti. Takođe, smatra se da u grupaciji starijih od 60 godina ima oko 20% obolelih. Ženske osobe češće obolevaju od celijakije nego muškarci.

Znaci i simptomi celijakije

Tipični simptomi malapsorpcije primećuju se kod svega 10% obolelih od celikalije. Neke simptome ima 40% pacijenata, a 33% nema nikakve simptome. Celijakija se drugačije manifestuje u zavisnosti od starosnog doba pacijenta i faze razvoja oboljenja. Pošto se simptomi celikalije mogu pomešati sa simptomima neke druge bolesti, dijagnoza neretko može izostati ili biti odložena i godinama pre otkrivanja.

Znaci i simptomi celijakije su:

  • Grčevi i bol u stomaku
  • Anemija koja ne reaguje na suplemente a uzrokovana je nedostatkom gvožđa
  • Krvarenje ili krv u stolici
  • Bol u zglobovima i kostima
  • Promene na zubnoj gleđi
  • Dijareja
  • Umor
  • Flatulencija
  • Masna stolica, stolica jako neprijatnog mirisa
  • Ranice u ustima
  • Povraćanje
  • Slabost
  • Gubitak težine

Simptomi celikalije često mogu biti prisutni i kod drugih oboljenja, poput alergija na hranu.

Deca koja boluju od celikalije usporeno se razvijaju i napreduju, pa zato i kasnije ulaze u pubertet i niskog su rasta. Kod odraslih se često može javiti problem sa neplodnošću, a takođe se može javiti i dermatitis herpetiformis – oboljenje koje karakterišu plikovi na koži i svrab.Crevni limfom i osteopoza su još dva oboljenj akoje celikalija može izazvati.

Testovi za detekciju celijakije

Većina analiza za otkrivanje celikalije svode se na specifična antitela. One se obavljaju u cilju praćenja i postavljanja dijagnoze ove bolesti. Testiranje uključuje:

  • Anti-Transglutaminaska (anti-tTG) Antitela, IgA: ovo je najosetljiviji i najspecifičniji test iz krvi za celijakiju i ova analiza je inicijalni test.
  • Anti-tTG, IgG test za IgG klasu anti-tTG: ovaj test je manje specifičan i osetljiv u odnosnu na test IgA klase, međutim, na njega može uticati nedostatak IgA klase koja je karakteristična za obolele od celikalije.
  • Anti-Gliadinska Antitela (AGA), IgG i IgA: utvrđuju se antitela za glijadinski deo glutena
  • Anti-Endomizijalnal Antitela (EMA), IgA: manje uobičajen, obezbeđuje u osnovi iste informacije kao anti-tTG.
  • Deamidated Gliadin Peptide (DGP) Antitela, IgA: relativno nov test koji može biti pozitivan kod nekih ljudi koji imaju celijakiju, a imaju negativna Anti-Transglutaminska antitela.
  • Anti-Retikulinska Antitela (ARA), IgA: manje uobičajen; nije specifičan ili sensitivan kao ostali testovi.
  • Anti-Actin IgA (F-actin): ne toliko uobičajen; može ukazivati na oštećenja creva. U cilju potvrde dijagnoze celikalije obavlja se i biopsija tankih creva pomoću koje se može otkriti oštećenje crevnih resica.

Genetski testovi nisu rutinski obevazujući ali su usko povezani sa celijakijom kao markeri. U te testove se ubrajaju DQ2 i DQ8 Human Leukocyte Antigen (HLA) markeri. Pozitivan rezultat nije i dijagnoza za celijakiju jer oko 30% populacije koja ima pozitivan rezultat za ovaj marker nema celijakiju. Ipak, ukoliko je rezultat negativan, celijakija se može isključiti suštinski, ali samo kod osoba kod kojih su ostali testovi (poput biopsije) nejasni. Ovakvi testovi su poželjni za članove porodice gde je jedan član oboleo od celijakije, a pripada visokorizičnoj grupi. Isto važi i za pojedince koji su dobili nejasne rezultate dijagnističkih testova.

Ostale analize kojima se utvrđuje stepen neuhranjenosti, ozbiljnost bolesti, zahvaćenost ostalih organa i stepen malapsorpcije uključuju:

  • Kompletnu krvnu sliku za anemiju
  • Sedimentaciju eritrocita zarad detekcije inflamacije
  • CRP kojim se meri upala
  • Kompletan metabolički panel kojim se određuju proteini, elektroliti,i nivo kalcijuma kao i provera statusa jetre i bubrega
  • Određivanje nedostatka vitamina D i B12, kao i folata
  • UIBC, TIBC, feritin i gvožđe, kojima se određuje nedostatak gvožđa
  • Procena apsorpcije pomoću procene masnoće u stolici

Nelaboratorijska testiranja na celijakiju

Rendgen snimanje tankog creva nakon uzimanja barijuma može pokazati karakteristične promene koje ukazuju na oštećenje creva.